Co to jest?

"Prawdziwa wiedza to znajomość przyczyn"
Arystoteles

 

Rozporządzenie Rady Europy z 21 czerwca 1999 r. wprowadzające ogólne przepisy dotyczące funduszy strukturalnych konstatuje, że ewaluacje przeprowadza się w celu ustalenia efektywności pomocy strukturalnej Wspólnoty oraz oszacowania jej oddziaływania w odniesieniu do celów, a także analizy wpływu na specyficzne problemy 13strukturalne. Ten sam dokument wprowadza obowiązek dokonywania ewaluacji minimum trzykrotnie: przed rozpoczęciem realizacji programu, w połowie okresu programowania oraz po zakończeniu realizacji. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzenia jako wartościową można przyjąć definicję podaną w angielsko-polskim słowniku terminologicznym programów rozwoju regionalnego "Ewaluacja to okresowa ocena efektywności, skuteczności, oddziaływania, trwałości i zgodności projektu w kontekście założonych celów".

 

Ewaluacja jako proces systematycznej analizy coraz bardziej zyskuje na znaczeniu. Wyniki badań ewaluacyjnych będą pełnić ważną rolę w procesie kształtowania polityki rozwoju lokalnego i regionalnego oraz spójności Unii Europejskiej w okresie 2007-2013. Dlatego wszystkie kraje członkowskie (także Polska) zobowiązane są do przeprowadzenia ewaluacji pomocy finansowej z funduszy strukturalnych UE.

Ewaluacja to próba odpowiedzi na pytania:
  • czy zadanie osiągnęło swój cel?
  • jakie konkretne rezultaty i korzyści wynikają z osiągniętego celu?
  • jakich założonych rezultatów nie udało się osiągnąć i dlaczego?
  • czy zadanie doprowadziło do osiągnięcia nieoczekiwanych i dodatkowych rezultatów?

Ewaluacja projektów współfinansowanych ze źródeł zewnętrznych:

  • pozwoli na ocenę wyników podjętych działań i rezultatów;
  • sprawdzi spójność wszystkich realizowanych w projekcie działań, ich racjonalność i użyteczność dla grupy docelowej lub osób objętych wsparciem;
  • umożliwi określenie stanu faktycznego.
Taki zasób wiedzy i doświadczenia przyczyni się w przyszłości do sprawniejszej realizacji kolejnych przedsięwzięć oraz do efektywniejszego osiągnięcia założonych rezultatów poprzez lepsze planowanie poszczególnych zadań.
Wśród rodzajów ewaluacji wyróżnia się:
  1. Ewaluację wstępną (Ex ante evaluation) - ma na celu przygotowanie i uzasadnienie potrzeby realizacji programu lub projektu.
  2. Ewaluację śródokresową (Mid-term evaluation) -  prowadzona w połowie trwania programu lub projektu, podczas której analizowany jest dotychczasowy sposób realizacji programu, identyfikowane są jego początkowe efekty oraz proponowane ewentualne korekty i działania naprawcze. 
  3. Ewaluację ciągłą lub bieżącą (On-going evaluation) - w zależności od kontekstu i potrzeb Klienta prowadzona jest  w postaci badania punktowego lub szeregu czynności badawczych.  Jej celem jest identyfikacja i analiza problemów, które pojawiają się w trakcie realizacji programu oraz wskazanie konkretnych rozwiązań.
  4. Ewaluację końcową (Ex post evaluation) - wykonywana jest  po zakończeniu programu lub projektu, a służy m.in. ocenie rezultatów i długookresowych efektów oddziaływania programu/projektu. Stanowi podstawę do oceny potrzeby realizacji podobnych działań w przyszłości.
Poszczególne etapy działań ewaluacyjnych to:
  1. Strukturalizacja - podczas tego etapu precyzowane są pytania badawcze dotyczące kryteriów i wskaźników oceny przedsięwzięcia, wybierane są również narzędzia wykorzystywane podczas działań stosując metodę triangulacji tzn. użycia kilku metod do badania tego samego zjawiska. Dzięki temu przedstawiony obraz jest bardziej obiektywny i pozwala na weryfikację różnych punktów widzenia.
  2. Obserwacja - w trakcie której zbierane są dane niezbędne do przeprowadzenia analizy.
  3. Analiza i ocena  - w ramach tego etapu dokonywana jest analiza, weryfikacja materiałów i interpretacja zebranych danych, Końcowa ocena programu/projektu i jego efektów.
  4. Przygotowanie raportu końcowego - opracowanie raportu charakteryzującego się obiektywnością i bezstronnością formułowanych stanowisk oraz rekomendacji. Czytelność i przejrzystość raportu oraz zawarte w nim wiarygodne dane i rzetelne analizy to podstawa zadowolenia Klienta i użyteczności raportu.
Ewaluacja czerpie dane z dwóch źródeł:
  1. dane pierwotne - dane zbierane za pomocą narzędzi zarówno ilościowych jak i jakościowych,
  2. dane wtórne - dokumentacja projektu oraz istniejące, ogólnodostępne dane statystyczne.
W przypadku danych pierwotnych realizowane są badania m.in. następującymi technikami


       1. badania jakościowe:

  • zogniskowany wywiad grupowy,
  • indywidualny wywiad swobodny,
       2. badania ilościowe:
  • kwestionariusz ankiety,
  • kwestionariusz wywiadu,
  • ankieta pocztowa,
  • ankieta audytoryjna.

W przypadku danych wtórnych dokonywana jest analiza istniejącej, sporządzonej dokumentacji projektu oraz wykorzystywane są statystyki takich instytucji jak Główny Urząd Statystyczny, Wojewódzkie Urzędy Pracy oraz innych urzędów publicznych, prywatnych oraz non-profit prowadzących badania i generujących dane statystyczne. Jednocześnie poddaje się również analizie strategiczne dokumenty związane z daną problematyką.